Instituto de Mayores
y Servicios Sociales

O Consello de Ministros do 18 de outubro de 2022 aprobou o Real Decreto 888/2022, de 18 de octubre, polo que se establece o procedemento para o recoñecemento, declaración e cualificación do grao de discapacidade publicado hoxe no BOE, que substitúe o baremo que estaba en vigor desde 1999. É un modelo biopsicosocial da CIF adoptado para conceptualizar a discapacidade pola Convención Internacional sobre los Derechos de las Personas con Discapacidad das Nacións Unidas, aprobada o 13 de decembro de 2006 pola Asemblea Xeral das Nacións Unidas (ONU), en cuxo preámbulo se recoñece que a discapacidade é un feito social e un concepto que evoluciona e que resulta da interacción entre as persoas con deficiencias e as barreiras debidas á actitude e ao contorno que evitan a súa participación plena e efectiva na sociedade, en igualdade de condicións coas demais.

Deste xeito, o Goberno dá cumprimento aos compromisos adoptados na esfera nacional e internacional e dáse resposta a unha demanda das persoas con discapacidade, un colectivo formado por 4,38 millóns de persoas en España segundo o INE, que levaba bloqueada 10 anos. Representantes da sociedade civil da discapacidade participarán ademais en primeira persoa como integrantes da Comisión de Valoración da Discapacidade.

Este texto, que se construíu sobre a base do diálogo territorial, establece uns criterios obxectivos para a valoración e cualificación do grao de discapacidade en todo o territorio do Estado, garantindo con iso o acceso en igualdade de condicións para toda a cidadanía. Ademais, proporciona unha base científica para a comprensión e o estudo da saúde e dos compoñentes sociais e económicos que impactan na persoa, garantindo unha descrición máis precisa e completa do grao de discapacidade que redunda nunha maior eficiencia e transparencia.

O texto aprobado establece un trámite de urxencia cando fose necesario por causas humanitarias ou de especial necesidade social, como son as vítimas de zonas en guerra, ou de saúde e de esperanza de vida, como é o caso das persoas con enfermidades dexenerativas, como a ELA, entre outras. Tamén se inclúen nesta redución de prazos ás mulleres vítimas de violencia de xénero, xa que, segundo a última Macroenquisa de Violencia contra a Muller, o 17,5% teñen unha discapacidade ocasionada por esta violencia.

Os menores con discapacidade exercerán os seus dereitos en igualdade de condicións, sen discriminación por motivos de idade ou discapacidade, recibirán asistencia e apoios adaptados ás súas circunstancias e terán o mesmo dereito que os adultos a seren informados e escoitados.

Como novidade, a súa tramitación puxo no centro á persoa flexibilizando o proceso a través de medios telemáticos e asegurando en todo momento a accesibilidade universal. Así mesmo, permite que a persoa poida ir acompañada dunha persoa de confianza, o que redundará favorablemente na autonomía e seguridade das persoas con discapacidades severas ou grandes necesidades de apoio.

Tamén dispón dunha valiosa fonte de información para o estudo e observación das realidades derivadas da discapacidade, situación real e evolución, permitindo a comparación entre países, disciplinas e servizos en diferentes momentos ao longo do tempo, e facilitando a explotación de información noutros campos da saúde.

Esta norma recolle seis Anexos -modificados pola Orden DSA/934/2023, de 19 de julio-, referidos a Normas xerais (Anexo I); Resumo básico dos compoñentes do baremo Primeiro nivel (Anexo II); Baremo de avaliación das funcións e estruturas corporais / Deficiencia Global da Persoa (BDGP) (Anexo III); Baremo de avaliación das capacidades / Limitacións na Actividade (BLA) (Anexo IV); Baremo de avaliación do desempeño / Restricións na Participación (BRP) (Anexo V); e Baremo de avaliación dos Factores Contextuais / Barreiras Ambientais (BFCA) (Anexo VI).

Anexos del nuevo Real Decreto por el que se establece el procedimiento para el reconocimiento, declaración y calificación del grado de discapacidad

Significar finalmente que o Imserso programou unha formación especializada dirixida a todo o persoal valorador nas novas ferramentas, como garantía de equidade na súa aplicación, que tivo lugar entre novembro de 2022 e abril de 2023.

Marco actual da discapacidade

O Preámbulo da Convención sobre los derechos de las personas con discapacidad, feito en Nova York o 13 de decembro de 2006, e aprobada e ratificada polo Estado español, recoñece que "a discapacidade é un concepto que evoluciona e que resulta da interacción entre as persoas con deficiencias e as barreiras debidas á actitude e ao contorno que evitan a súa participación plena e efectiva na sociedade, en igualdade de condicións coas demais".

O texto da Convención entende como persoas con discapacidade "aquelas que teñan deficiencias físicas, mentais, intelectuais ou sensoriais a longo prazo que, ao interactuar con diversas barreiras, poidan impedir a súa participación plena e efectiva na sociedade, en igualdade de condicións coas demais".

Marco legal da discapacidade en España

O Real Decreto Legislativo 1/2013, de 29 de noviembre, por el que se aprueba el Texto Refundido de la Ley General de derechos de las personas con discapacidad y de su inclusión social, que considera no seu artigo 4 que "son persoas con discapacidade aquelas que presentan deficiencias físicas, mentais, intelectuais ou sensoriais, previsiblemente permanentes que, ao interactuar con diversas barreiras, poidan impedir a súa participación plena e efectiva na sociedade, en igualdade de condicións cos demais.

Ademais do establecido no apartado anterior, e a todos os efectos, terán a consideración de persoas con discapacidade aquelas a quen se lles recoñeza un grao de discapacidade igual ou superior ao 33 por cento. Considerarase que presentan unha discapacidade en grao igual ou superior ao 33 por cento os pensionistas da Seguridade Social que teñan recoñecida unha pensión de incapacidade permanente no grao de total, absoluta ou grande invalidez, e aos pensionistas de clases pasivas que teñan recoñecida unha pensión de xubilación ou de retiro por incapacidade permanente para o servizo ou inutilidade". (*)

Significar finalmente que a Disposición adicional oitava da Ley 39/2006, de 14 de diciembre, de Promoción de la Autonomía Personal y Atención a las personas en situación de dependencia, determina que as referencias nos textos normativos preexistentes a "minusválidos" e a "persoas con minusvalía", se entenderán realizadas a "persoa con discapacidade" ou "persoas con discapacidade" respectivamente, sendo estes termos os que deberán de utilizarse no sucesivo polas Administracións Públicas para denominar a estas persoas.

A Convención Internacional sobre os Dereitos das Persoas con Discapacidade e o seu Protocolo Facultativo aprobados o 13 de decembro de 2006 pola Asemblea Xeral das Nacións Unidas (ONU), son tratados internacionais que recollen os dereitos das persoas con discapacidade así como as obrigas dos Estados Parte de promover, protexer e asegurar eses dereitos. España ratificouna e publicouna no Boletín Oficial del Estado de 21 de abril de 2008, e entrou en vigor o 3 de maio deste mesmo ano; a partir deste momento, e conforme ao establecido no apartado primeiro do artigo 96 da Constitución Española de 1978, forma parte do ordenamento interno. A adaptación e modificación de diversas normas para facer efectivos os dereitos que a Convención proclama e garante, realízase mediante a promulgación da Ley 26/2001, de 1 de agosto de Adaptación normativa a la Convención Internacional sobre los Derechos de las Personas con Discapacidad e o Real Decreto 1276/2011, de 16 de septiembre, de adaptación normativa a la Convención Internacional sobre los derechos de las personas con discapacidad.

A valoración do grao de discapacidade, expresado en porcentaxe, realizarase mediante a aplicación dos criterios técnicos unificados fixados no baremo establecido polo Real Decreto 888/2022, de 18 de octubre, polo que se establece o procedemento para o recoñecemento, declaración e cualificación do grao de discapacidade, que derrogou o Real Decreto 1971/1999, de 23 de diciembre, e as súas modificacións posteriores.

O ditame proposta para o recoñecemento de grao será emitido polos equipos multiprofesionais de cualificación e recoñecemento do grao de discapacidade competentes dependentes dos órganos correspondentes das Comunidades Autónomas a quen se lle transferisen as funcións en materia de cualificación do grao de discapacidade, así como por ditos equipos multiprofesionais do Instituto de Maiores e Servizos Sociais no seu ámbito competencial.

O procedemento iníciase por instancia de persoa interesada mediante presentación de solicitude ante o Órgano administrativo correspondente á súa Comunidade Autónoma de residencia ou Dirección Territorial do Imserso de Ceuta e Melilla. Para facilitar a presentación da documentación requirida as distintas unidades teñen establecidos distintos formularios de solicitude; a dita solicitude a persoa interesada achegará a documentación que, no seu caso, acredite a súa identidade e a súa situación de saúde.

IMPORTANTE: o procedemento para a solicitude de recoñecemento de grao de discapacidade nas cidades de Ceuta e de Melilla compete ao Imserso, atópase regulado na Orden DCA/348/2026, de 8 de abril, e pode realizarse a través da nosa sede electrónica.

A solicitude de recoñecemento da condición de persoa con discapacidade poderá realizarse en calquera momento persoalmente ou por correo en calquera das Direccións Territoriais do Imserso no caso das Cidades Autónomas de Ceuta e Melilla, nos Servizos Centrais do Imserso, así como nas oficinas de rexistro establecidas a tal efecto polos Órganos Xestores das Comunidades Autónomas con competencia na xestión; ademais poderá presentarse a través de calquera dos medios establecidos na Ley 39/2015, de 1 de octubre. Para aquelas persoas que tivesen recoñecido previamente un determinado grao de discapacidade, no momento en que vexan agravado o seu estado de saúde, poderán solicitar un procedemento de revisión acreditándoo documentalmente.

Recoñecida a persoa polo equipo multiprofesional de cualificación e recoñecemento do grao de discapacidade, os responsables dos Órganos competentes na materia das Comunidades Autónomas ou das Direccións Territoriais do Imserso deberán ditar resolución expresa sobre o recoñecemento de grao, así como sobre a puntuación obtida nos baremos para determinar a necesidade do concurso doutra persoa ou dificultades de mobilidade, se procede. O recoñecemento de grao de discapacidade entenderase producido desde a data de solicitude, debendo figurar necesariamente a data na que, no seu caso, pode ter lugar a súa revisión.

Contra as resolucións definitivas os interesados poderán interpoñer reclamación previa á vía xurisdicional social, de conformidade co artigo 71 da Ley 36/2011, de 10 de octubre, reguladora de la Jurisdicción Social.

Sinalar finalmente que a acreditación do grao de discapacidade terá validez en todo o territorio do Estado español.

Entre os posibles beneficios as persoas con recoñecemento de grao de discapacidade, poden sinalarse os seguintes:

• Acceso ás medidas de fomento do emprego para persoas con discapacidade
• Adaptación do posto de traballo
• Adaptación de probas selectivas no acceso ao emprego público
• Xubilación anticipada
• Acceso á vivenda de protección pública
• Subvencións e/ou axudas de carácter individual: tratamentos rehabilitadores, produtos de apoio, accesibilidade e adaptacións no fogar, etc.
• Tratamentos rehabilitadores e de apoio
• Recursos e apoios educativos
• Pensión non contributiva (PNC) por invalidez
• Prestacións económicas e sociais para persoas con discapacidade: Asistencia Sanitaria e Prestación Farmacéutica e Subsidio de Mobilidade e Compensación para Gastos de Transporte
• Prestacións familiares: Asignación económica por fillo ou menor con discapacidade acollido a cargo, ou maiores de 18 anos cun grao de discapacidade igual ou superior ao 65%
• Ampliación do período de descanso por maternidade nos supostos de discapacidade do fillo ou menor acollido.
• Ingreso en Centros
• Beneficios fiscais: Necesidade de axuda de terceiras persoas para desprazamento a lugar de traballo, mobilidade reducida, necesidade de vivenda adaptada, etc.
  • Imposto sobre a Renda das Persoas Físicas (IRPF)
  • Imposto sobre Sociedades (IS)
  • Imposto sobre Sucesións e Doazóns
  • Imposto sobre o Valor Engadido (IVA)
  • Imposto especial sobre determinados medios de transporte (IEDMT)
  • Imposto sobre Vehículos de Tracción Mecánica (IVTM)
• Tarxeta de estacionamento para persoas con mobilidade reducida
• Bonotaxi
• Reducións en medios de transporte
• Outras axudas e servizos para o colectivo de persoas con discapacidade que se contemplen nos organismos competentes en materia de Servizos Sociais xa sexan municipais, autonómicos ou estatais, ou da iniciativa privada social.

• Guía de orientaciones para la valoración de la discapacidad en enfermedades raras de la Comunidad de Madrid.
• Guía para la valoración de la discapacidad en enfermedades raras de la Junta de Andalucía.
• Guía para la valoración de la discapacidad en enfermedades raras de la Región de Murcia.
• Portal de Registro de Enfermedades Raras do Instituto de Investigación de Enfermidades Raras (IIER)
• Protocolo DICE de Atención Primaria de Enfermidades Raras (DICE-APER): os obxectivos deste protocolo son:
  • Identificar as persoas que teñen un diagnóstico correspondente a algunha das enfermidades raras descritas.
  • Proporcionar unha información básica e de soporte ao paciente, partindo dos recursos existentes en organizacións de pacientes e da administración.
  • Contribuír á coordinación asistencial que cada paciente demande, establecendo os lazos oportunos entre o médico de atención primaria e o servizo médico especialista desa enfermidade.
  • Proporcionar información ao sistema sanitario sobre as dimensións do problema, facilitando que o paciente poida inscribirse no rexistro de persoas con enfermidades raras do Isciii e contribuíndo á investigación mediante a doazón dunha mostra de sangue para o biobanco do ISCIII.
• Recursos asistenciales y de investigación en enfermedades raras ubicados en la Comunidad de Madrid: o traballo pretende facilitar a toma de decisións estratéxicas en saúde, no marco das enfermidades raras, incluíndo unha análise dos recursos sanitarios existentes nos centros hospitalarios da Comunidade de Madrid tanto na súa vertente asistencial, como naquela outra procedente de áreas de investigación, pero que en ocasións tamén serven de soporte para o diagnóstico de laboratorio dalgunha patoloxía pouco frecuente. Esta análise pretende servir para mellorar e facilitar a calidade asistencial e impulsar a solución de certos problemas, tradicionalmente reclamados dende os foros e organizacións de pacientes, e tamén dende os documentos oficiais da Dirección Xeral de Saúde e Consumidores da Comunidade Europea e por suposto dende a Estratexia de Enfermidades Raras do Sistema Nacional de Saúde.
• Por un modelo sanitario para la atención a las personas con Enfermedades Raras en las Comunidades Autónomas. Estudio ENSERio2.
• Estudio sobre situación de Necesidades Sociosanitarias de las personas con Enfermedades Raras en España. Estudio ENSERio. Datos 2016-2017.
• Estudio sobre situación de Necesidades Sociosanitarias de las personas con Enfermedades Raras en España Estudio ENSERio.

Formulario de solicitud para las DD.TT. del Imserso de Ceuta y Melilla (2,9 MB)